Jesteś tutaj: Strona główna :: USC parafii Lisów :: „Aneksy przeszłości”– Akta stanu cywilnego parafii Lisów (cz. II)

USC parafii Lisów

„Aneksy przeszłości”– Akta stanu cywilnego parafii Lisów (cz. II)

„Aneksy przeszłości”– Akta stanu cywilnego parafii Lisów (cz. II)

Akty małżeństw parafii Lisów zachowały się od 1810 roku. Na przestrzeni kilkudziesięciu lat poza danymi młodych, rodziców i świadków do ksiąg USC wpisywano często inne informacje o naszych przodkach. W niektórych aktach znajdziemy informacje o ich statusie społecznym, pochodzeniu czy wykonywanym zawodzie. Prezentowane zestawienie jest skróconym wykazem małżeństw z lat 1810 – 1945 zawieranych przez mieszkańców naszej wsi.
.
Pierwsze małżeństwo odnotowane w lisowskich aktach USC zawarte zostało w 1810 roku przez Wawrzyńca Szewczyka lat 30, syna Kazimierza, jego żoną została Petronela Warmiak lat 22. Dopisek księdza wskazuje, że metryki urodzenia obojga były w Goryniu. To ciekawa informacja potwierdzająca, że wieś Bartodzieje w przeszłości zmieniała przynależność parafialną.

W 1829 roku akta odnotowują ślub parobka Grzegorza Kozdroja lat 34 i Marianny nieznanej z nazwiska, wychowanej na Bródku, a „z Austriackiego kraju przychodnej”, która również miała status parobka.

W 1838 roku ożenił syna jeden z zamożniejszych bartodziejskich chłopów Jakub Niedzielski. Teodor Niedzielski, którego matką była Petronela, zawarł związek małżeński z Magdaleną Woźniak córką Piotra i Scholastyki z Grochalów, a świadkami byli Szymon Solarski lat 45 i Mateusz Warmiak lat 38, obydwaj gospodarze z Bartodziej. Teodora Niedzielskiego wymienienia na początku XX w. ks. Jan Wiśniewski w „Dekanacie Radomskim” jako jednego z ofiarodawców budowy kościoła w Lisowie.

Akty małżeństw, ze względu na miejsce zawarcia ślubu, którym była i jest tradycyjnie parafia panny młodej, wskazują kiedy do Bartodziej wchodziły bardziej znaczące rody chłopskie. I tak dla przykładu w 1847 roku w naszej wsi pojawia się Piotr Kiepiel (Kietel) lat 23 pochodzący z Woli Goryńskiej, który żeni się z trzydziestoletnią wdową Eleonorą Glegołą, córką Józefa i Jadwigi z Grabowskich. Pierwszym mężem Eleonory był Józef Glegoła, za którego wyszła w 1834 roku mając zaledwie 17 lat. To ważne informacje, które pozwalają na prześledzenie podziału ziemi odziedziczonej przez Eleonorę po rodzicach, przejętej później przez jej synów z obu małżeństw.

 Znaczna ilość aktów małżeństw dotyczy mieszkańców bartodziejskich czworaków, a więc służby dworskiej, która w XIX wieku liczyła kilkadziesiąt osób, wykonujących bardzo różne zajęcia(zawody). Ich małżonkami stawali się najczęściej miejscowi o podobnym statusie społecznym (parobkowie dworscy i chłopscy) lub mieszkańcy sąsiednich wsi, zwykle jednak z naszej parafii lub z pobliskich majątków należących do tego samego dziedzica. Inna kwestia to sposób w jaki dokonywano wyboru partnera dla młodego parobka czy służącej. Podobnie jak w przypadku małżeństw w bardziej zamożnych warstwach ludności wiejskiej nie decydowali o tym sami młodzi. Wybór małżonka dla służącego musiał być bezwzględnie zaakceptowany przez właściciela majątku, a najczęściej dziedzic wprost wyznaczał kto z kim ma się ożenić. W 1868 roku Jakub Grabowski, kawaler lat 47, syn Piotra i Urszuli z Mokosów, wpisany jako ogrodnik (prawdopodobnie chodzi o status społeczny wskazujący na biednego chłopa, posiadającego jedynie kilka prętów ziemi, czyli wyłącznie ogród) ożenił się z Małgorzatą Szafranek, lat 26, panną, służącą z dworu.

Przez Bartodzieje przewinęła się grupa kilkunastu rodzin niemieckich kolonistów. W pierwszej połowie XIX wieku byli to ludzie, którzy dzierżawili ziemię od dziedzica i pracowali na roli, w późniejszym czasie w aktach USC pojawia się kilka kolejnych obco brzmiących nazwisk, których posiadacze trudnili się rzemiosłem pracując w dworskim folwarku. W 1885 roku niejaki Józef Gerth lat 23, syn Fryderyka i Augustyny ożenił się z Balbiną Komadą lat 19. Jaki był dalszy los tej grupy ludności wiejskiej nie wiadomo, poza tym, że na pewno opuściła nasze okolice.

W lisowskich aktach niewiele jest małżeństw ziemian. W XIX wieku właściciele bartodziejskiego majątku zwykle nie mieszkali w nim lecz oddawali w dzierżawę, było tak m.in. z Deskurami, którzy przebywali na stałe w Radomiu lub licznych wiejskich rezydencjach. Warto jednak odnotować wydarzenie z 1934 roku. Wyszła wtedy za mąż Krystyna Janowska, którą Witold Gombrowicz nazywał swoją młodzieńczą miłością. Krystyna była córką Bolesława i Marii z Żółkowskich. Jej mężem został Stanisław Konarski, kawaler lat 24, syn Maksymiliana i Julianny z Fuldów, ziemianin z Kluczewska.

W załączonym wykazie małżeństw z okresu 1810 – 1945 ujęte zostały jedynie podstawowe dane dotyczące młodych i ich rodziców.

Zobacz – małżeństwa Bartodzieje 1810 -1945  >>>

Wojciech Ćwierz